کمالگرایی در واقع نوعی قفل ذهنی هستش که فرد خودش یا دیگران رو مجبور میکنه که کار و وظایفشون رو به نحو احسن انجام بدن و متاسفانه انتظارات فرد فراتر از کیفیت، عملکرد و امکانات موجود هستش.

ما کلا دو مدل کمالگرایی داریم: کمالگرایی منفی و کمالگرایی مثبت؛ یعنی تو کمالگرایی منفی شخص اهدافی که واسه خودش تعیین میکنه قابل دستیابی و دسترسی نیستن و در نهایت فرد دچار سرخوردگی و حتی افسردگی میشه، ولی کمالگرایی مثبت اینطور نیست و شخص اهدافی که تعیین میکنه بالاتر از حد متعارف هستش ولی قابل دستیابی و دسترسیه، یعنی اگه فرد به اهداف و معیار های خودش نرسه، شخصیتش ویران نمیشه و اعتماد به نفس خودشو از دست نمیده. خیلی از آدمای معروف تو این گروه مثبت قرار دارن، یعنی واسه بهترین شدن تلاش میکنند ولی افراطی تو کارشون نیست.

دلایل شکل گیری شخصیت کمالگرایی

  • والدین قدرت طلب
  • والدین کمالگرا
  • باور های فردی

والدین قدرت طلب: خب اگه شما همیشه از بچگی تا الانتون با والدینتون سر اینکه “همیشه ما درست می گوییم، همیشه حق با ماست و همیشه ما درست رفتار می کنیم” گرفتار بودین، خب متاسفانه شما یه کمالگرا هستین و این شخصیت از کودکی شما تا به امروزتان همراهتون بوده؛ گاها مشکل از این هم فراتر میره و چون خانواده ها سعی دارن ارزش والای خودشون رو به کودکانشون تحمیل کنند و در صورت شکست کودک در رسیدن به این آرمان ها، با خشونت و تنبیه کردن کودک رو مجبور میکنن تا از خواسته هاشون پیروی کنن. تو روانشناسی به این مدل تربیت میگن تربیت به سبک والدینی قدرت طلبانه

والدین کمالگرا: تو دلیل قبلی والدین دیکتاتور رو بررسی کردیم و در این مورد با یه مورد خیلی بدتر یعنی والدینی که خودشون هم کمالگرا هستن دست و پنجه نرم میکنیم، این والدین علاوه بر اینکه موفقیت و پیشرفت خودشون رو ارزشمند یا مهم تلقی نمیکنند که هیچ پیشرفت و ترقی فرزندشون رو هم چیزی مهم در نظر نمیگیرند و این رفتارشون باعث میشه کودکان هم یاد بگیرند که از موفقیت های خودشون دلسرد بشن و هیچ احساسی به موفقیت هاشون نداشته باشن.

باور های فردی: دلایلی که باعث میشه آدما خودشون رو تبدیل به فردی کمالگرا کنن زیاده و ما تو این بخش سعی میکنیم به چند نمونه از اونا اشاره ای داشته باشیم؛ میترسیم که شکست بخوریم یا انتظار بیش از حد، از خودمون داریم و مدام خودمون رو تو موقعیتی قرار میدیم تا به یه حد استانداری برسیم که خیلی از سطح توانایی هامون بالاست و دلیل چنین مواردی گاها چشم هم چشمی و رقابت های ناسالم هستش بعضا خیلیا بخاطر احساس گناه و نگرانی های بیش از حد از مشکلاتشون غول مرحله آخری میسازن که باید خیلی تلاش کنند و اونو شکست بدند و در این مسیر وارد گروه کمالگراها میشن.

ابعاد کمالگرایی

  • کمالگرایی خود مدار
  • کمالگرایی دیگر مدار
  • کمالگرایی القا شده توسط جامعه

کمالگرایی خود مدار: کلا این مدل کمالگرایی برای آرزوی دستیابی به عالیترین عملکرد و گاها ارزیابی انتقادی بی جهت از عملکرد های خودمون گفته میشه و همانطور که بالاتر بررسی کردیم به دو مدل مثبت و منفی تقسیم میشه؛ اگه بخوام جمع بندی کنم، میتونم بگم کمالگرایی مثبت انعطاف پذیره و کلیه تلاش های فرد برای رسیدن به هدف و احساس رضایت از خودشه و اگه فرد به معیار هاش نرسه، خودش رو داغون نمیکنه و کمالگرایی منفی اصلا انعطاف پذیر نیست و شدیدا رنجور هستش و اصلا از عملکرد خودشون راضی نیستن و همواره با ترس و نگرانی از شکست به سر میبرن.

کمالگرایی دیگر مدار: این بعد با اینکه ناسازگار ترین نوع کمالگرایی هستش ولی اگه به شکل مثبت و کاملا هوشمندانه ازش استفاده بشه میشه ازش برای رهبری تیم و تقویت انگیزه در دیگران استفاده کرد، ولی متاسفانه بیشتر از مدل منفیش استفاده میشه که ما در این مورد بحث میکنیم؛ این مورد بر خلاف مورد قبلی از بقیه انتظارات و توقعات زیادی دارند و همواره برای دیگران استاندارد های بالا و غیر معقولی در نظر میگیرند و از بقیه انتظار دارن که بدون هیچ اشتباهی به خواسته ی اینا عمل کنند. این تیپ از آدما بیشتر بقیه رو سرزنش میکنند و دیگران حس بی اعتمادی و خشم به این افراد نشون میدن، خلاصه این افراد در بین لیست آدمای محبوب جمع نیستند و بیشتر اوقات تو روابط فردیشون با مشکلات و جر و بحث هایی همراه هستند که باعث میشه طرد شده و احساس تنهایی کنند.

کمالگرایی جامعه مدار: این مدل رو خیلی کمتر ازش اسم برده میشه ولی خیلیا تجربش میکنن، این بعد همون انتظارات و استاندارد هاییه که دیگران از شما دارند و متاسفانه این بعد بسیار مخرب هستش و دلیلش هم اینه که استانداردهایی که دیگران تعریف میکنند خیلی غیر معقول و افراطی هستش که پیامد منفی چون، افسردگی، اضطراب، خشم با خودش همراه داره؛ اگه بخواین یه کمالگرای جامعه مدار رو تشخیص بدین ویژگی های بارز افراد: احساس نگرانی، ترس از ارزیابی منفی، اجتناب از داوری و یا عدم تأیید اطرافیان هستش.

درمان کمالگرایی

بیشتر مشکلات انسان دلیل و ریشه اش برمیگرده به گذشته و کودکی فرد، کمالگرایی هم در اکثر افراد ریشه در کودکی داره؛ اگه شما احساس میکنید که فردی کمالگرا هستید و تصمیم گرفته اید که برای درمان قدمی بردارین، شما نیمی از مسیر رو طی کرده اید و به شما تبریک میگویم، چون بیشتر افراد قبول نمیکنند که دچار کمالگرایی هستند و در صورت قبول کردن، اصلا راضی به درمان نیستند و فکر میکنند کمالگرایی باعث پیشرفتشون میشه؛ در حالی که کمالگرایی یه زندان ذهنی هستش که باعث میشه خیلی از محدودیت های افراطی برای خودمون تعیین کنیم. اولین قدم برای درمان اینکه والدین و خانواده خود رو از این موضوع آگاه کنید و باور داشته باشید که میشه تغییر کرد و از این زندان ذهنی خارج شد؛ در گام بعدی علت کمالگراییتون رو شناسایی کنید و باور های غیرمنطقی که گرفتارش هستین رو بازسازی کنید. من روانپزشک/روانشناس نیستم و نمیتونم درمانی از خودم درست کنم، پس اگه تصمیم دارین که مراحل درمان خودتون رو شروع کنید، به یه روانپزشک/روانشناس مراجعه کنید و بعد اتمام دوره درمان با تکه شعری از حمید صفت “آزاد شدم خوشحالم ننه، ایشالله آزادی قسمت همه” از زندگی آزاد خودتون لذت ببرید.